De zonnevitamine

Vitamine D is dé opvrolijker onder de vitaminen We krijgen hem niet alleen van de zon, waardoor hij altijd gratis beschikbaar is, maar hij wakkert ook onze lichaamscellen aan en verenigt de kracht van een vitamine met die van hormonen. Hij vormt een onderdeel van centrale functies in het lichaam en treedt dus niet alleen in wetenschappelijke onderzoeken steeds meer op de voorgrond. Ook in huisartsenpraktijken en in de Nederlandse huishoudens krijgt vitamine D steeds meer erkenning.

Vitamin D - das Sonnenvitamin

Een groot aantal mensen heeft het al over een wondervitamine met een geneeskrachtige werking. Ondanks het feit dat bekend is dat deze vitamine van levensbelang is voor ons lichaam lukt het maar weinig mensen om zich aan de aanbid te houden. Volgens het Duitse Robert-Koch-Institut krijgt 60% van de Duitse bevolking zelfs niet genoeg vitamine D binnen Gevolen hoeveelheenoeg vitamine D is echter heel belangrijk om ziekten te voorkomen, want de gevolgen van vitamine D-gebrek kunnen ernstig zijn. Het is daarom belangrijk om preventief te werk te gaan om gebrek aan vitamine D te voorkomen[1]

Lees hieronder heel concreet wat u moet weten en wat u moet doen om genoeg vitamine D binnen te krijgen.

Wat is vitamine D

Vitamine D behoort tot de groep in vet oplosbare vitaminen, om precies te zijn tot de secosteroïden, en wordt op grond van zijn hormoonachtige werking ook vaak tot de hormonen gerekend. Vitamine D is per definitie voor de mens geen vitamine, omdat hij onder invloed van de zon door de huid in het lichaam zelf kan worden geproduceerd. Tot zijn kerntaken behoren de bijdrage aan de stofwisseling en aan onze spieren, de verbetering van het immuunsysteem en de bescherming van de bloedvaten. De twee belangrijkste vormen van vitamine D zijn vitamine D2 (ergocalciferol), dat bij planten alleen in de sporen voorkomt, en het dierlijke vitamine D3 (Cholecalciferol). Dat laatste is uitsluitend te vinden in levensmiddelen van dierlijke oorsprong en is de belangrijkste vorm van de vitamine D-familie. Het wordt ook 25 (OH) D genoemd[2]

Welke functies heeft vitamine D in ons lichaam?

  • De gezondheid van onze botten door mineralisering.
  • Regulatie van de calcium- en fosfaatopname in de dunne darm.
  • Werkt mee aan de spierontwikkeling en spierkracht.
  • Regeling van meer dan 200 genen.
  • Draagt bij aan het normale functioneren van het immuunsysteem.
  • Positieve uitwerking op het functioneren van de hartspier.
  • Bevordert de elasticiteit van de vaatwanden en verkleint de ontstekingsneiging van de vaten.
  • Bloeddruk verlagende werking.
  • Op een beslissende manier betrokken bij de skeletopbouw bij kinderen.

Er staan nog veel meer functies van vitamine D op de gezondheid op internet. De opsomming hierboven is op wetenschappelijke basis vastgesteld[3]

Vitamine D is op grond van zijn unieke dubbelwerking als vitamine en hormoon betrokken bij een groot aantal processen in het lichaam[2] bottenstofwisseling, maar ook voor veel andere hoogst belangrijke stofwisselingsprocessen in het lichaam.

Het 25 (OH) D speelt een centrale rol bij ziekten van het skelet, hart en bloedvaten, kanker, ziekten van het centrale zenuwstelsel, infecties, auto-immuunziekten en dermatologische aandoeningen[4]

Slotsom: Vitamine is betrokken bij centrale processen in ons lichaam. Door de veelzijdige functies speelt vitamine D dus een belangrijke rol bij onze gezondheid. Door zijn dubbelwerking als hormoon en vitamine is hij uiterst belangrijk, voor het behoud van gezonde botten tot de vermindering van ontstekingsreacties.  

Hoe wordt vitamine D in het lichaam opgenomen?

Vorming van vitamine D door de zon

Vitamine D3 wordt door de lichtinwerking op de huid uit een voorstadium, 7-dehydrocholesterol, geproduceerd. Dit voorstadium wordt in de lever en darmslijmhuid met behulp van cholesterol gevormd en terug getransporteerd naar de huid. Previtamine D3, dat hierdoor ontstaat, wordt onder warmte-inwerking omgevormd in het actieve vitamine D3, waarna het door een andere chemische reactie om te zetten in het tussenproduct 25-hydroxy-cholecalciferol (25 OH D) - de vorm waarin vitamine D wordt opgeslagen[5]

Vorming van vitamine D uit de voeding en tabletten

Het in de voeding of door tabletten aangevoerde vitamine D3 wordt bij een intacte functie van de dunne darm voor maximaal 80% opgenomen. De vitamine D3 wordt als in vet oplosbare substantie uit de darmwand via de bloedbaan naar de lever vervoerd. Door een chemische reactie, de zogenaamde hydroxylering, ontstaat het tussenproduct 25-hydroxy-cholecalciferol (25 OH D) - de opslagvorm.

De niet omgevormde vitamine D3 (25-hydroxy-cholecalciferol) is de belangrijkste transportvorm van vitamine D en wordt in het vetweefsel van de spieren opgeslagen.

Door vele kleine en fijn afgestemde, streng gecontroleerde mechanismen in het lichaam wordt het opgeslagen vitamine D in de nieren omgevormd tot het actieve 1,25-(OH)2-D, dat tot de steroïdehormonen kan worden gerekend. De actieve vorm circuleert in het bloed en wordt op die manier naar de plaatsen waar het werkt (darm, botten, spieren, immuunsysteem, cellen) getransporteerd. Het heeft alle eigenschappen van een hormoon.

Bovendien vormt het het grootste deel van de in het bloed aantoonbare vitamine-D-activiteit; daarom wordt het bij bloedonderzoek geraadpleegd voor de controle van vitamine D[5]

Hoeveel vitamine D heeft de mens per dag nodig?

De vitamine D-behoefte is afhankelijk van de individuele levensstijl. Dat wil zeggen: hoe lang, en vooral hoe vaak iemand aan de zon wordt blootgesteld. Maar ook de leeftijd, hoe sterk de zonnestralen zijn en welk huidtype we hebben heeft invloed op onze behoefte. En dus kan tot op heden geen exacte waarde worden gegeven die integraal voor iedereen een optimale vitamine D-opname belooft[2]

Over de behoefte aan vitamine D zijn de meningen dus verdeeld. Want de aanbevolen waarden verschillen niet alleen over de hele wereld, ook in Duitsland zijn de organisaties, artsen en wetenschap het niet eens.

Instituut

Leeftijd

Aanbevolen dagelijkse dosis (RDA1) in IE/per dag

Hoogste aanvoerwaarde (UL2) in IE/Tag

DGE

vanaf 18 jaar

800

Geen gegevens bekend

EFSA

vanaf 18 jaar

Geen gegevens bekend

4000

IOM

vanaf 18 jaar

600

4000

1 Recommended Daily Allowances = aanbevolen dagelijkse dosis, die naar de actuele wetenschappelijke kennis als voldoende wordt gezien. Opname van > 97,5% van de bevolking dekt;

2 tolerable upper intake level = hoogste aanvoerwaarde die met een voldoende hoge waarschijnlijkheid uit biologisch oogpunt ook langdurig getolereerd kan worden, is geen inname-aanbeveling.

Vitamine D wordt in microgram (µg) of in internationale eenheden (IE) aangegeven.

1 µg = 40 IE resp. 1 IE = 0,025 µg[3]

Wat zeggen gevestigde gespecialiseerde bedrijven

De Duitse wetenschappelijke vereniging voor voeding (DGE) adviseert bij dagen zonder zonneschijn 20 µg per dag, het equivalent van 800 internationale eenheden (IE). Deze door de DGE vastgestelde geschatte waarde geldt voor alle leeftijdsgroepen vanaf het eerste levensjaar[6]

De European Food Safety Authority (EFSA) heeft een maximale dagelijkse hoeveelheid van 4000 EI bij volwassenen van 18 jaar en ouder vastgesteld, die naast de normale voeding mag worden opgenomen. Deze waarde vertegenwoordigt de maximale aanvoer die bij langdurige en regelmatige inname acceptabel is[1]

Het Duitse Journaal voor klinische endocrinologie en metabolisme benadrukt in een rapport van 2011 van het Institute of Medicine (IOM), dat volwassenen tussen de 19 en 50 jaar minstens 600 IE per dag nodig hebben om de gezondheid van de botten en de spierfunctie te maximaliseren. Om de bloedspiegel echter op 25 (OH) D te houden bij voldoende opname van vitamine D (> 30 ng / ml), is minstens 1500-2000 IE per dag nodig. Voor het corrigeren van een vitamine D-gebrek kan voor een bepaalde tijd een hogere waarde, tot wel 10.000 IE per dag voor volwassenen vanaf 19 jaar, nodig zijn. Hierbij is de hoeveelheid vitamine D afhankelijk van de mate van gebrek aan vitamine D[7]

Samenvatting: Er wordt nog onderzoek gedaan om de vitamine D-behoefte van de mens vast te leggen. De individuele behoeften van de mens en de verschillende levenspatronen maken het moeilijker een waarde vast te leggen. Maar ook het feit dat men het er tot op heden niet over eens is in welk gebied de vitamine D-waarde moet liggen om de positieve effecten op ons lichaam ten volle te benutten, is grond tot twijfel aan de actuele aanbevelingen van de vakbranche.

Welke levensmiddelen bevatten vitamine D?

In de natuur zijn er niet veel levensmiddelen met vitamine D erin. De vorm die het belangrijkst is voor het lichaam, vitamine D, bevindt zich uitsluitend in dierlijke levensmiddelen. Een hoge concentratie vitamine D zit in de lever van vette vis (haring, bokking). Haring kan tot 30 µg Vitamine D₃ per 100 gram bevatten. Het gehalte Vitamine D₃ in andere soorten vis ligt duidelijk lager.

Meer goede bronnen zijn margarine, boter, eigeel en melk[2, 5]

Vitamine D is in vergelijking met een groot aantal andere vitaminen in grote hoeveelheden in heel weinig levensmiddelen te vinden. De zon is hierbij bepalend voor onze vitamine D-spiegel.

Wat helpt voor een goede Vitamin D-spiegel?

Hoeveel vitamine D kan via de voeding worden opgenomen?

Uit de tweede Duitse Nationale studie op het gebied van vertering is gebleken dat de Duitse bevolking maximaal 2-4 µg Vitamine per dag opneemt via het voedsel. Bij een behoefte van 20 µg/per dag ligt de dekking door middel van alleen levensmiddelen daar duidelijk onder. Het verschil moet dus door vorming in het lichaam en/of door inname van een vitamine D-preparaat worden gedekt[2, 8]

Er kan maar 10 tot 20% van de behoefte met voedsel worden gedekt.

Vitamine D2 komt in noemenswaardige hoeveelheden in eetbare paddenstoelen voor, maar kan door de bioactieve vorm slechter worden opgenomen[2, 5]

Over het algemeen geldt: Door de bereiding van levensmiddelen gaat ongeveer 10% van de vitamine D verloren[5]

Let wel: Alleen levensmiddelen die vitamine D bevatten zijn niet genoeg om aan de dagelijkse behoefte aan vitamine D te voldoen[2]

Een rekensommetje: Om 5 µg vitamine D op te nemen moet u de volgende levensmiddelen eten: 600 gram paddenstoelen, 1 kg runderlever, 1 kg boter of 20 eieren[2]

Slotsom: Onze vitamine D-behoefte kan niet door het eten van levensmiddelen worden gedekt. Daarvoor is het gehalte aan vitamine D in levensmiddelen te klein. Voor de totale behoefte is dus enerzijds de zon nodig, anderzijds de inname van voordelige vitamine D-preparaten.

Vitamine D-gebrek

Naar schatting lijden ongeveer 1 miljard mensen ter wereld aan een vitamine D-gebrek. (Concentraties van 25-Hydroxyvitamine D in het serum (25 (OH) D) onder 30 ng/ml). [9, 10][10-12][12, 13][14-17][16]

Vitamine D-gebrek werd ook met a-specifieke symptomen als spierzwakte, moeheid en spier-skeletpijn in verband gebracht[1]

Tegen de achtergrond van de gezondheidsbevorderende functies van vitamine D kan een vroegtijdige behandeling van een vitamine D-gebrek een belangrijke bijdrage leveren aan de gezondheidspreventie.

Lees hier meer over wie vooral vatbaar is voor vitamine D-gebrek, welke gevolgen het voor de gezondheid kan hebben en hoe u vroegtijdig tegenmaatregelen kunt nemen.

Risicogroepen voor vitamine D-gebrek - Lopen sommige mensen meer risico op vitamine D-gebrek?

Wie wordt getroffen door een vitamine D-gebrek?

Er zijn bepaalde groepen mensen, die zeer veel gevaar lopen een vitamine D-gebrek te krijgen. Deze groepen mensen behoren tot de zogenaamde risicogroep. Dat betekent dat een regelmatige controle van het vitamine D-niveau van groot belang is[18]

  • mensen die weinig of niet buiten komen
  • zwangere vrouwen, omdat ze extra veel vitamine D nodig hebben
  • mensen die meestal binnen zijn
  • mensen die hun lichaam voor een groot deel bedekken (bijvoorbeeld om culturele of religieuze redenen)
  • mensen met een donkere huidskleur, omdat ze bij net zoveel UV-straling minder vitamine D kunnen opbouwen dan mensen met een lichte huid
  • ouderen, omdat de vorming van vitamine D op latere leeftijd duidelijk afneemt en omdat ze vaak om mobiliteitsredenen weinig of niet meer buiten kunnen komen
  • zuigelingen, omdat het vitamine D-gehalte in de moedermelk heel laag is, en omdat zuigelingen in principe niet direct in de zon mogen
  • mensen die lange tijd medicijnen innemen

Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung stelt: „Bij risicogroepen is het innemen van vitamine D-preparaten zinvol.“[18]

Slotsom: Tegen de achtergrond van een vitamine D-tekort en de hier opgenoemde risicogroepen kunnen we wel zeggen dat er grote behoefte bestaat om het gebruik van vitamine D te controleren. want uit het overzicht van de bedreigde personen blijkt dat de meeste mensen in een risicogroep thuishoren.

Het feit dat Duitsland op grond van zijn geografische ligging een land is met heel veel gebrek aan vitamine D, onderstreept het belang van een regelmatige vitamine D-analyse voor de Duitse bevolking.

Vitamine D-gebrek - symptomen

Hoe herken ik een gebrek aan vitamine D?

Vitamine D-gebrek - symptomen

Hoewel de voordelen van vitamine D voor de gezondheid duidelijk zijn, mist het bewustzijn voor de gevaren van een vitamine D-tekort. Des te ernstiger is het feit dat mensen met een vitamine D-gebrek geen duidelijke symptomen hebben. De klachten zijn vaak a-specifiek en sluipend, tot ze zo ernstig zijn dat er zich een ziekte uit heeft ontwikkeld, bijvoorbeeld osteomalacie (botverweking)[19]
Een gebrek uit zich bijvoorbeeld door[19):

  • a-specifieke symptomen als voortdurende vermoeidheid, uitgeputheid
  • hoofdpijn
  • slaapstoornissen
  • slechte huid
  • spierzwakte of moeilijke spieropbouw
  • spier-skeletpijn
  • vatbaar zijn voor infecties
  •  

     

     

     

    Bij een groot tekort aan vitamine D (25-OH-D onder 25 nmol/l) bestaat een verhoogd risico op[19]

    • osteomalacie en osteoporose
    • rachitis bij kinderen
    • pijn en zwakte van de botten (artrose)
    • fracturen (botbreuken) > 65 jaar

    Bovendien brengen de nieuwste onderzoeksgegevens een vitamine D-gebrek in verband met[20,21]

    • hartziekten
    • hoge bloeddruk
    • diabetes mellitus
    • depressies
    • bepaalde soorten kanker
    • ernstige infecties als tuberculose, chronisch nierziekten
    • haaruitval

    Vitamine D - het tekorthormoon op oudere leeftijd

    Een aspect waar nog altijd te weinig aandacht aan wordt geschonken is de rol van vitamine D op hogere leeftijd. Een gebrek aan vitamine D is een tendens onder alle leeftijdsgroepen. Maar juist met het stijgen van de leeftijd komen er nog meer factoren bij die de opname van vitamine D in het lichaam nog moeilijker maken. De oorzaken daarvan zijn verouderingsprocessen en niet een gebrek aan zonneschijn. Integendeel: Een door de zon bruin getinte huid vermindert de vorming van vitamine D door het lichaam nog extra[22]

    Uit een bevolkingsonderzoek uit 2017, KORA-Age, bleek dat elke tweede proefpersoon boven de 65 een tekort aan vitamine D heeft. Van de 1079 mannen en vrouwen heeft dus meer dan de helft een waarde die onder de grens van 20 ng/ml ligt[23]

    Wist u dat oudere mensen viermaal minder huideigen vitamine D produceren dan jongere? Hierbij gaat het vooral om de leeftijdsgroep boven 60 jaar[22]

    Tips voor vitamine D op oudere leeftijd[24]

    • Uiterlijk vanaf 60 jaar is regelmatige controle van de vitamine D in het bloed noodzakelijk.
    • Adviezen als „dagelijks een kwartier zonnebaden“ zijn bij een laag niveau niet meer genoeg.
    • Een dagelijkse, vaste dosering van 800 IE vitamine D is absoluut niet genoeg.
    • Een individuele dosis moet bepaald worden door metingen voor en tijdens de inname

    Bij een onderzoek onder 686 mensen in de leeftijd van 60 tot 89 jaar werd vastgesteld dat de vitamine D-status fors ontoereikend was, wat de kwaliteit van leven van de ondervraagden beïnvloedde en negatieve uitwerkingen op hun gezondheid had[25]

    De betekenis van het huidige gebrek op hogere leeftijd wordt door de positieve uitwerkingen van vitamine D in het lichaam onderschreven. Uit onderzoeken zijn de volgende positieve uitwerkingen gebleken:

    • op het voorkomen van botbreuken [26]
    • op de gezondheid van hart en bloedvaten [27]
    • op het risico op kanker, zoals kanker aan de dikke darm [22,28]
    • op aan ouderdom gerelateerde chronische ziekten [22, 28]
    • op het evenwichtsgevoel [22, 28]
    • op de spierkracht op oudere leeftijd [29]

    Test op vitamine D-gebrek

    Het voordeel voor de gezondheid en dus de gevaren van een lage vitamine D-spiegel zijn immens. Maar hoe komt u te weten dat je een te lage vitamine D-spiegel hebt? Of: hoe kunt u voorkomen dat u een tekort krijgt en hoe komt u te weten wat uw huidige vitamine D-waarde is? Hier komt u te weten hoe u uw vitamine D-spiegel kunt controleren en waarop u precies moet letten.

    Wat wordt gemeten bij een vitamine D-test?

    De controle van het vitamine D-niveau kan uitsluitend gedaan worden met behulp van een bloedanalyse. Gespecialiseerde bedrijven adviseren om de 25 (OH) D-spiegel in het bloed te meten. Alleen de 25 (OH) D-spiegel in het bloed kan uitsluitsel geven over de lichaamseigen vitamine D-spiegel. De vaak bediscussieerde 1,25 (OH) D is in dit verband geen bewijs genoeg voor een goede illustratie van een gebrek aan vitamine D.

    De meting bij mensen met een hoog risico voor een gebrek aan vitamine D is nodig, omdat hier een snelle reactie op de vitamine D-status verwacht kan worden[3]

    Hoe wordt de vitamine D-test uitgevoerd?

    Vitamine D TestEen vitamine D-test kan op het ogenblik alleen nog worden uitgevoerd met een klein beetje bloed, in het serum. Daarbij moet erop worden gelet dat het laboratorium volgens de vastgelegde Goudstandaard werkt, om een diagnose volgens een wetenschappelijk gegarandeerde procedure te garanderen. Of een laboratorium volgens de Goudstandaard werkt kunt u opvragen of op de website bekijken[9]
    De 25 (OH) D-waarden worden in ng/ml of nmol/l gemeten (1 ng/ml is hetzelfde als 2,5 nmol/l)[21]

    Wat kost een vitamine D-test bij de arts?

    In principe kost het tussen de 20 en 30 euro als de vitamine D-spiegel bij een huisarts wordt bepaald. Of de ziektekostenverzekering de kosten vergoedt, is afhankelijk van de vraag of de arts de uitvoering van een vitamine D-test nodig acht[30]

    Waar kun je een vitamine D-test laten doen?

    U kunt uw vitamine D-spiegel bij uw huisarts laten bepalen. De ziektekostenverzekering betaalt de kosten echter alleen wanneer de arts de vitamine D-test nodig vindt. Verder bestaat de mogelijkheid om de vitamine D-test thuis te laten uitvoeren. De cerascreen® Vitamine-D-test bevat een gratis evaluatie en een gratis gepersonaliseerde uitslag.

    Wat zijn de oorzaken van een gebrek aan vitamine D?

    Door de veranderde levensstijl, de toename van de stedelijke levenswijze en lange werktijden in overwegend gesloten ruimten krijgen we te weinig zon. Dat brengt het gevaar met zich mee dat we in de noordelijke industrielanden zelfs in de zomer een gebrek aan vitamine D kunnen hebben.

    De oorzaak van een vitamine D-gebrek kan in een eenvoudige vergelijking worden gevat:

    „Huid die geen zonlicht krijgt = verlaging van de lichaamseigen vitamine D-spiegel“

    Een gebrek aan zonlicht op de huid is de grootste risicofactor voor een gebrek aan vitamine D.

    De reden: Ultraviolet zonlicht (UVB) is de voornaamste bron van 25 (OH) D voor de lichaamseigen productie met natuurlijk zonlicht[19]

    Maar zo eenvoudig is de oorzaak van vitamine D-gebrek ook weer niet. Want de vorming van lichaamseigen vitamine D in de huid door middel van UV-stralen is afhankelijk van de volgende geografische, klimaat- en culturele factoren[2]

    • breedtegraad
    • jaargetijde en tijdstip van de dag
    • weersgesteldheid
    • kleding
    • duur van het verblijf buiten
    • huidtype
    • gebruik van zonnebrandcrème
    • leeftijd van de persoon; boven de 65 neemt de syntheseprestatie van de huid af

    Wat kan de opname van vitamine D verstoren?

    Bovendien wordt de opname van vitamine D in de darm door stoornissen in de vetverbranding en -opname bij de volgende ziekten beïnvloed: Coeliakie, gebrek aan galzuur of exocriene pancreasinsufficiëntie

    Bovendien kunnen bepaalde medicijnen vitamine D-tekort veroorzaken. De vitamine D-stofwisseling wordt onder andere verstoord door bloeddrukverlagende middelen, cytostatica, anti-epileptica en geneesmiddelen uit de fytotherapie. Ze kunnen de vitamine D deactiveren of de behoefte door versnelling van de stofwisseling verhogen[2]

    De inname van voldoende vitamine D kan echter de werking van een aantal geneesmiddelen, zoals bloeddrukmedicijnen, verbeteren en bijwerkingen van medicijnen, zoals die voor de behandeling van kanker, verminderen[2]

    Goed om te weten:

    Het aanbrengen van zonnecrème met een beschermingsfactor van 30 vermindert de vitamine D-synthese in de huid met meer dan 95%[31]

    Hoe sterk kan de zon mijn vitamine-D-waarde verhogen?

    Een voorbeeld: Om 400 IE vitamine D te kunnen vormen, moet iemand met een middelmatig lichte huid (het type dat langzaam bruin wordt en zelden verbrandt) van april tot oktober op de tweeënveertigste breedtegraad (bijvoorbeeld Zuid-Frankrijk) om 12 uur ‘s middags met een kwart vrije huid (bijvoorbeeld armen, gezicht, decolleté) ongeveer 3 tot 8 minuten aan de zon zijn blootgesteld[3]


    Samengevat: Alles wat het overdragen van UVB-straling van de zon op het aardoppervlak (bijvoorbeeld geografische breedte) of het indringen van UVB-straling in de huid beïnvloedt (bijvoorbeeld de graad van de hoofdpigmentering, zonnebrandmiddel) beïnvloedt de huidsynthese van 25(OH) D[32, 4]

    Vitamine D-gebrek - therapie: Hoe optimaliseer ik mijn vitamine D-spiegel

    Wanneer moet vitamine D worden aangevuld?

    Uit onderzoek blijkt dat de vitamine D-spiegel met een aanvulling van 2000 IE kan worden gestabiliseerd, als er nog geen gebrek is. Risico‘s en bijwerkingen worden bij deze dosering niet verwacht.

    In de winter wordt door orthomoleculaire behandelaars tot 5000 IE aanbevolen. Daarmee kan een te lage vitamine D-spiegel echter niet gecorrigeerd worden. Daarvoor moet eerst de vitamine D-voorraad worden aangevuld[1]

    Voor een stabiele vitamine D-spiegel is een aanvoer van 2000 eenheden vitamine D per dag noodzakelijk[33]

    Samengevat: Als er geen tekort is, kunnen per dag 2000 eenheden vitamine D worden ingenomen om de spiegel constant te houden. Als er wel een tekort is zijn de 2000 IE niet genoeg om de vitamine D-spiegel te verhogen.

    Let wel: met 2000 eenheden per dag wordt niet voor iedereen een gelijkblijvende waarde bereikt. Zo kunnen factoren als competitiesport, ernstige ziekte en bepaalde medicijnen de persoonlijke behoefte beïnvloeden[33]

    Wat doe ik bij een gebrek aan vitamine D?

    Uit medisch oogpunt bezien is de inname van Vitamine D pas dan gewenst als de vitamine D-spiegel onder de 20 ng/ml komt. Een aantal lichaamsfuncties wordt zelfs bij waarden onder 31 ng/ml beïnvloed. Onder een waarde van 11 ng/ml moet onvermijdelijk met ernstige ziekten, bijvoorbeeld osteomalacie, rekening worden gehouden. In de orthomoleculaire geneeskunde geldt dat een goede vitamine D-voorziening bij een bloedwaarde van tussen 40-90 ng/ml ligt. Om echter niet pas iets te doen wanneer het risico voor het ontstaan van ziekten duidelijk stijgt, zou het streefcijfer van de vitamine D-concentratie bij 40-90 ng/ml moeten liggen. Alleen binnen dit bereik kunnen we zeggen dat we preventief handelen en het risico voor de gevolgen van een vitamine D-tekort kunnen uitsluiten[33, 34]

    De duur en intensiteit van de therapie is afhankelijk van de ernst van het vitamine D-gebrek.

    Hoe optimaliseer ik mijn vitamine D-spiegel

    Door de voeding

    Een uitgebalanceerd dieet, dat wil zeggen voeding met zoveel mogelijk vitamine D, is niet genoeg om de vitamine D-spiegel beduidend te verhogen. Dit is alleen zinvol als begeleidende therapie[35]

    Door een zonnebad

    De meest natuurlijke manier is een zo efficiënt mogelijk gebruik van de synthese via de huid. Hiermee wordt vooral bedoeld dat het hele lichaam in de warme maanden aan de zon wordt blootgesteld[2]

    Daarbij geldt: Minder is meer! Met betrekking tot de preventie van huidkanker moet hierbij wel met het huidtype rekening worden gehouden. Tijdens het zonnebaden kan het lichaam de vitamine D-voorraad weer aanvullen. Als de voorraad is aangevuld, is dat echter niet genoeg om de wintermaanden door te komen. En dus kan alleen maar zonnebaden uiterlijk in de winter tot een gebrek aan vitamine D leiden[20]

    Vitamine D-preparaten

    De meest effectieve behandeling van vitamine D-gebrek is het gebruik van vitamine D-preparaten Aan de hand van de 25 (OH) D-concentratie kan zowel de dosering als de duur individueel worden aangepast[2]

    Tips om een vitamine D-gebrek te voorkomen

    • tweemaal per week zeevis eten (haring, makreel, zalm)
    • naast vis ook regelmatig eetbare paddenstoelen nemen
    • regelmatig naar buiten en in de zon gaan
    • in de winter: Dagelijks 5000 IE innemen om de spiegel op peil te houden
    • in de zomer: Inname van 2000 IE per dag om de spiegel op peil te houden
    • vitamine D-concentratie regelmatig laten controleren
    • risicogroepen: Vitamine D-preparaten afhankelijk van het gebrek zinvol inzetten

    Hoe kan de individuele dosering worden bepaald?

    Hieronder ziet u een voorbeeldberekening waarmee de benodigde hoeveelheid vitamine D voor een goede spiegel kan worden uitgerekend.

    Formule: 10.000 IE x (60-gemeten waarde) x (gewicht/70)

    Voorbeeld: Per 70 kg lichaamsgewicht is 10.000 IE extra vitamine D nodig om de spiegel met 1 ng/ml te verhogen.

    Uitgangswaarde: 20 ng/ml

    Doelwaarde: 60 ng/ml → Spiegel met 40 ng/ml verhogen

    Berekening voor iemand van 70 kg:

    10.000 I.E. (per kilo 142,9 IE) x 40 ng/ml = 400.000 IE Vitamine D.

    Met 400.000 IE + (2000 IE per dag voor het op peil houden) kan over een periode van meerdere weken een spiegel van 60 ng/ml worden bereikt door:

    1. a) Toevoer van dagelijks 5000 IE vitamine D door een uitgebalanceerd dieet en een in de apotheek verkrijgbaar preparaat (5 x 1 capsule/tablet à 1000 IE) gedurende 80 dagen.

    2. b) Vitamine D-tabletten met een hogere dosering, op recept, bijvoorbeeld 20.000 IE per tablet, 1 maal per dag, 20 dagen lang.

    3. c) Inname van vitamine D-capsules als supplement op de voeding, verkrijgbaar in maximaal

    5000 IE, dan steeds 40 dagen lang 2 x 1 capsule met 5000 IE.


    Overdosis vitamine D

    Is een overdosis door zonnebaden mogelijk?

    Een vitamine D-overdosis, ook wel intoxicatie genoemd, door zonnebaden is niet mogelijk. Het lichaam heeft een groot aantal regulatiemechanismen die zich aanpassen aan de behoeften van het lichaam. Het omvormingsproces tot de previtamine D3 wordt dus gereguleerd[5]

    Eenvoudig gezegd: Als de voorraad is aangevuld, stopt de huid met het vormen van vitamine D.

    Alleen een langdurige, hoge, orale opname van vitamine D-preparaten kan leiden tot mogelijke bijwerkingen, zoals een verhoging van de calciumconcentratie in het bloedplasma, en in een heel enkel geval tot flinke schade aan de organen.

    Bij volwassenen wordt uitgegaan van toxische gevolgen vanaf 500 - 1.000 µg/dag, als er geen gebrek aan vitamine D bestaat! Dat wil zeggen in het optimale bovenste gebied van 61-90 ng/ml. Dat is 20.000-40.000 IE per dag[2]

    De acute symptomen van een overdosis zijn:

    Misselijkheid, braken en duizeligheid, maar ook hartritmestoornissen, psychische symptomen en bewustzijnsstoornissen[2]

    Gevolgen op de lange termijn zijn onder andere vaak urineren, meer dorst, spierzwakte, gebrek aan eetlust, gewichtsverlies en vorming van nierstenen[2]

    Samengevat: Een overdosis alleen door de zon is niet mogelijk. Het lichaam heeft een fijn afgestemd mechanisme dat een overdosis vitamine D door veel zon op de huid voorkomt. Het innemen van een hoge dosis van meer dan 20.000-40.000 IE per dag bij een reeds optimale waarde van 61-90 ng/ml kan op de lange duur tot negatieve uitwerkingen in het lichaam leiden.

    Vitamine D-preparaten

    Hoe herken je een goed vitamine D-preparaat/-supplement?

    Door de toenemende bekendheid van de positieve effecten van vitamine D op het menselijk lichaam is ook het aantal en dus ook de verscheidenheid van vitamine D-preparaten op de markt gestegen. Onwillekeurig rijst de vraag:

    Met welk product kan ik mijn 25 (OH) D-spiegel effectief verbeteren?

    Vitamine D3 of Vitamine D2? Capsules of druppels, of toch de vanouds bekende medicijnen?

    Neem nooit zomaar klakkeloos een preparaat in. Hieronder ziet u de criteria waarmee u geholpen wordt om een passend vitamine D-preparaat te vinden.

    Een effectief preparaat moet:

    • Vitamine in de actieve vorm, vitamine D3, (cholecalciferol) bevatten. Vitamine D3 hoeft in tegenstelling tot vitamine D2 niet in het lichaam te worden omgezet.
    • Een hoge biologische beschikbaarheid. De kwaliteit (de omvang en de afmeting) van de opname van de werkende stof.
    • In een vetrijke vorm zijn opgelost, omdat vitamine D3 een in vet oplosbare vitamine is. Het kan samen met vet/olie beter door het lichaam worden verwerkt.
    • Het liefst verrijkt zijn met MCT-Vetten. Door de vet-matrix wordt de bio-beschikbaarheid en het opslagvermogen vergroot.
    • Geen tot bijna geen toevoegingen. Deze kunnen de opname beïnvloeden en tot bijwerkingen leiden[36-38]

    Extra tip: Omdat smaken verschillen heeft een neutraal smakend supplement extra veel voordelen.

    Het preparaat moet in de vorm van capsules of druppels worden aangeboden. Daardoor is gebruik en dosering een stuk gemakkelijker dan bij tabletten.

    Waar moet ik op letten bij het innemen van vitamine D?

    Vitamine D kan op nuchtere maag of bij een maaltijd worden ingenomen. De werking is niet afhankelijk van het tijdstip van inname. Er moeten extra vetten worden ingenomen, voor zover die niet in de preparaten voorkomen, zoals bij preparaten in de vorm van druppels. Of het vitamine D-preparaat dagelijks of eenmaal per week wordt ingenomen heeft geen invloed op de werking[36-38]

    Samenvatting: Hoe moet een goed vitamine D- preparaat zijn samengesteld?

    • een actieve vorm van vitamine D3 (cholecalciferol)
    • een hoge biobeschikbaarheid
    • vet of olie bevatten
    • weinig tot bijna geen toevoegingen
    • vegan, vegetarisch, lactosevrij, glutenvrij
    • neutrale smaak
    • aanbieding in de vorm van capsules of druppels voor een gemakkelijker dosering.

    Vitamine D en vitamine K

    Een zinvol duo?

    Het vitamine-duo D en K is van doorslaggevende betekenis voor het behoud van gezonde botten. Een tekort aan deze vitaminen wordt in verband gebracht met verschillende chronische ziekten. Bekend is dat vitamine K belangrijk is voor de bloedstolling. Een tekort gaat, net als bij vitamine D, gepaard met een verminderde botdichtheid en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Beide vitaminen kunnen ook een beschermende werking hebben tegen diabetes type 2[39]

    Daarom is het zinvol om vitamine D3 en vitamine K bij het voorkomen en de behandeling van osteoporose te combineren[40]

    Kan extra innemen van vitamine K de opname van vitamine D3 in het lichaam optimaliseren?

    Vitamine K2 beleeft op het ogenblik, net als vitamine D, een sterke opleving in de gezondheidsbranche. Actuele onderzoeken wijzen in toenemende mate op het grote nut van een vitamine K-supplementering bij de preventie en behandeling van bot- en vaatziekten.

    De belangrijkste in de natuur voorkomende K-vitaminen zijn vitamine K1 en vitamine K2. Vitamine K1 komt voor in alle groene bladgroente. Vitamine K2 wordt door de darmbacteriën gevormd. Hoe groot de behoefte aan deze vitamine is, is niet precies bekend[41]

    Vitamine K2 heeft absoluut voordelen voor de gezondheid:

    Supplementering van vitamine K2 kan bij de behandeling van verkalking van de bloedvaten (aderverkalking) bij hart- en vaatziekten heel zinvol zijn[42]

    Ter voorkoming van verschillende orgaantumoren wordt een dagelijkse aanvoer van 800-1000 internationale eenheden (IE) aanbevolen[3]Deze aanbeveling geldt echter alleen bij een normale vitamine D-spiegel. Als er al een tekort aan vitamine D bestaat, dan moet deze eerst aangezuiverd worden voor met de preventieve bescherming begonnen kan worden.

    Samenvatting: Vitamine D heeft een immense invloed op het risico kanker te krijgen. Zo kan een optimale waarde van meer dan 50 ng/ml zorgen voor vijftig procent minder nieuwe gevallen van borstkanker bij vrouwen. Tegen deze achtergrond is een regelmatige controle van de vitamine D-spiegel een logische conclusie.

    Vitamine D en depressies

    Depressie is een van de meest voorkomende psychische ziekten. Wereldwijd worden meer dan 300 miljoen mensen in elke leeftijdscategorie door een depressie getroffen, en het aantal nieuwe gevallen neemt elk jaar toe. Een depressie onderscheidt zich van de gewone stemmingswisselingen en kortdurende emotionele reacties op uitdagingen in het leven van alledag. Vooral wanneer ze lang aanhouden en een matige tot sterke intensiteit hebben kunnen depressies een gezondheidsrisico gaan vormen. [49] Voor de therapie worden vaak antidepressiva voorgeschreven die duur zijn en voor bijwerkingen kunnen zorgen[50]

    Uit onderzoeken is gebleken dat er een verband is tussen een lage vitamine D-spiegel en depressies. Mensen met een depressie hebben duidelijk lagere waarden aan vitamine D in het bloed dan gezonde personen[51, 52]

    Door een normaal ingestelde vitamine D-supplementering zou een enorm gezondheidsprobleem verbeterd kunnen worden, dat goedkoop en vooral zonder bijwerkingen verloopt[50]

    Jammer genoeg zijn er op het ogenblik te weinig vergelijkbare onderzoeken om een uniforme aanbeveling met betrekking tot de hoeveelheid van de preparaten te geven. Maar een groot deel van de onderzoeken wijst op de werkzaamheid van het innemen van vitamine D-preparaten om de symptomen van een depressie te verminderen[53]

    Vitamine D en haaruitval

    Haaruitval is zowel bij mannen als vrouwen een thema. Zo hebben de betrokken personen al veel huismiddeltjes tot producten en preparaten met veelbelovende oplossingen geprobeerd. Maar pakken ze de oorzaak echt bij de wortel aan?

    Het uitdunnen van het haar, gevolgd door verspreide haaruitval bij vrouwen is ook een veel voorkomend en uitdagend probleem voor dermatologen, want er zijn veel oorzaken voor haaruitval. Een van de oorzaken kan een gebrek aan verschillende voedingsstoffen zijn, die negatief inwerkt op de gezondheid van de haarwortels en daardoor op het groeiproces van de haren[54]

    Uit onderzoek is gebleken dat vitamine D een belangrijke rol speelt in de cyclus van de haarfollikels, en dus betrokken is bij de actieve haargroei[55]

    Welke invloed heeft vitamine D op de haargroei?

    Als hormoon bevordert vitamine D de productie van receptoren in de haarwortels, waardoor de groei gestimuleerd wordt. Zo kunnen vroegtijdig vergrijzen en haaruitval worden verminderd en kunnen slapende haarwortels weer op gang worden gebracht[55]

    Samenvatting: Een optimale vitamine D-spiegel en voldoende hoge B-vitamine- en mineraalstoffenspiegel kunnen haaruitval voorkomen en haarwortels nieuwe groeikracht geven.

    Vitamine D en Omega-3

    De gezondheidsvoordelen van vitamine D en omega 3-vetzuren krijgen zowel in de medische literatuur als in de populair-wetenschappelijke pers toenemend aandacht. De verkoop van visolie-preparaten stijgt en een groot aantal levensmiddelen wordt met omega 3-vetzuren verrijkt[56]

    In de actuele richtlijnen van de American Heart Association wordt als preventieve maatregel tegen hart- en vaatziekten aanbevolen tweemaal per week vetrijke zeevis te eten en dagelijks 1000 mg omega-3 in de vorm van visoliepreparaten in te nemen[57]

    Uit onderzoek is ook gebleken dat er een verband bestaat tussen een gebrek aan vitamine D en hart- en vaatziekten. Zo hadden deelnemers met een vitamine D-waarde van minder dan 15ng/mol vergeleken met degenen die een volgens het onderzoek juist niveau (> 30 ng/ml) hebben, 50% meer risico om een hartinfarct te krijgen[58]

    Gegevens uit laboratoriumonderzoeken, observaties en/of preventieve onderzoeken duiden erop dat vitamine D en omega 3-vetzuren het risico op kanker of hart- en vaatziekten kunnen verkleinen.

    In een groots opgezet langdurig onderzoek wordt de werking van vitamine D met betrekking tot chronische ziekten en kanker bekeken. Het doel is om een optimale dosering vitamine D te vinden die een preventief effect heeft. De resultaten zijn tot nu toe nog niet bekend[59]

    Samenvatting: Vitamine D en omega 3-vetzuren hebben volgens actuele onderzoeken invloed op het risico op hart- en vaatziekten en kanker. Zo moet een vitamine D-waarde van minder dan 30 ng/ml worden vermeden.

    Vitamine D en migraine

    Bijna 80% van de mensen over de hele wereld lijdt aan spanningshoofdpijn en migraine. Vrouwen worden er vaker door getroffen dan mannen. Migraine behoort tot de zware soorten hoofdpijn die steeds terugkomen. Er wordt aangenomen dat de ontwikkeling van migraineaanvallen verband houdt met ontstekingen in de zenuwen en bloedvaten[49]

    Het hoofdkenmerk van migraineaanvallen is hoofdpijn [60]die meerdere uren tot dagen duurt [61] en vaak intensief, [60]pulserend en eenzijdig is[61] Andere symptomen zijn misselijkheid, soms braken, gevoeligheid voor licht en geluiden, nekpijn en spierspanningen[62]

    Volgens de nu bekende resultaten kan een vitamine D-supplement ontstekingsfactoren verminderen die betrokken zijn bij het ontstaan van migraine[60]

    Op het ogenblik zijn er nog maar weinig onderzoeken bekend naar het verband tussen migraine en vitamine D. De al bekende onderzoeksresultaten zijn niet unaniem; uit een aantal onderzoeken blijkt een positief verband en uit andere blijkt geen verband. Afgezien daarvan bestaat er een groot aantal onderzoeken die uitvoerig hebben aangetoond dat een hogere vitamine D-spiegel eraan bijdraagt om ontstekingen in het lichaam te verminderen. Dus is het waarschijnlijk dat vitamine D een rol speelt bij de ontwikkeling van migraineaanvallen.

    In een actueel wetenschappelijk onderzoek werd de werking van vitamine D-supplementering op de symptomen van migrainepatiënten onderzocht. De slotsom was dat inname van vitamine D kan bijdragen aan een minder vaak voorkomen van hoofdpijnaanvallen[63]

    Andere onderzoeksresultaten, die in de International Journal of Clinical Practice werden gepubliceerd, duiden erop dat de vitamine D-status en factoren van de vitamine D-stofwisseling migraine beïnvloeden[62]

    Samenvatting: De onderzoeken spreken elkaar tot nu toe tegen. Vermoed wordt dat vitamine D door zijn ontstekingsremmende functie het ontstaan van een migraine-aanval kan beperken. Bovendien kan een optimale vitamine D-voorziening de symptomen van een migraine-aanval verminderen.   

    Vitamine D en hart- en vaatziekten

    Vitamine D heeft nog veel meer te bieden dan zijn bekende uitwerking op het skelet en de gezondheid van de botten. In feite worden er steeds meer invloeden van vitamine D op verschillende vlakken van de gezondheid vastgesteld. De enorm brede inzet van vitamine D blijkt uit het feit dat deze vitamine betrokken is bij ongeveer 200 verschillende enzymatische reacties in het lichaam. Bijna elke stofwisseling wordt door enzymen beïnvloed. Enzymen dienen als katalysatoren in het lichaam, waardoor stofwisselingsreacties worden versneld en met minder energieverbruik dan normaal kunnen verlopen[27]

    Veelzeggende stand van onderzoek:

    Uit een onderzoek van de American Journal of Cardiology uit 2012 blijkt, dat vitamine D-gebrek als een van de oorzaken van een verhoogd sterftecijfer door hart- en vaatziekten kan worden gezien. Toen een vitamine D-preparaat werd gegeven, werd een verkleining van het risico vastgesteld. Bovendien werd vastgesteld dat een vitamine D-gebrek een risicofactor vormt voor vaatziekten, hartspierproblemen en hoge bloeddruk[64]

    Deze resultaten konden worden bevestigd in een ander onderzoek onder meer dan 40.000 patiënten. Uit dit onderzoek blijkt dat een vitamine D-waarde van minder dan 15 ng/ml in vergelijking met > 30 ng/ml een verband vormt met vaker optreden van hoge bloeddruk, verhoogde bloedvetwaarden, hartafwijkingen en beroertes[65]

    Experts op het gebied van de orthomoleculaire geneeskunde adviseren voor vitamine D een bloedwaarde tussen 40 en 90 ng/ml voor een optimale en preventieve werking[33]

    Slotsom: Door vitamine D-gebrek wordt het risico op hart- en vaatziekten, hartafwijkingen, ziekten van de bloedvaten en hoge bloeddruk groter.

    Wat voor uitwerking heeft vitamine D op hart- en vaatziekten?

    Vitamine D verbetert de hartspieren en de kracht ervan. Dat gebeurt omdat er minder kans is op trombose, omdat de bloedproppen door een verhoogde fibrineproductie worden geëlimineerd. Fibrine zorgt in het lichaam voor de oplossing van bloedpropjes en beschermt dus bijvoorbeeld tegen hartinfarcten en beroertes. Zodoende ontstaat er in de bloedvaten minder weerstand en kan het bloed ongehinderd circuleren. Bovendien vervult vitamine D een beslissende rol in de calcium- en fosfaatstofwisseling. Vitamine D zorgt voor de opname van deze mineralen in de botten. Als er een gebrek aan vitamine D optreedt, wordt vooral calcium niet goed opgenomen en kan er verkalking in de bloedvaten optreden[46]

    Samenvatting: Vitamine D speelt een belangrijke rol voor de gezondheid van hart en bloedvaten. Een vitamine D-spiegel in een preventieve waarde is ideaal, ter voorkoming van hart- en vaatziekten. Een regelmatige controle (minstens 2 keer per jaar) is een logische slotsom om een tekort op tijd te kunnen herkennen en waar nodig te kunnen verhelpen.

    Vitamine D en huidziekten

    Huidziekten zijn een lastig thema, en de patiënt lijdt er erg onder. En dus wordt niet alleen met uitwendige middelen, bijvoorbeeld crèmes en lotions, maar ook met veelbelovende diëten van alles geprobeerd om neurodermitis, acne enz. te verminderen. Maar misschien worden de symptomen alleen al veroorzaakt door een gebrek aan een bepaalde vitamine.

    Dat is nog maar pas geleden onderzocht. Zo speelt vitamine D-gebrek bij huidziekten, bijvoorbeeld neurodermitis (atopisch eczeem), psoriasis of vitiligo een belangrijke rol. Deze ziekten kunnen in dermatologische praktijken ook met UVB-stralen worden behandeld, die de huid nodig heeft voor de lichaamseigen vitamine D-synthese[66]

    Neurodermitis en vitamine D: Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?

    Onderzoek heeft veelbelovende resultaten opgeleverd met betrekking tot vitamine D-preparaten en neurodermitis. Uit een onderzoek onder 95 neurodermitispatiënten is gebleken dat de patiënten met een lagere vitamine D-spiegel vaker bacteriële huidinfecties vertonen. Dus kan een optimale vitamine D-waarde het aantal keren dat een huidinfectie voorkomt, verkleinen[67,68]

    Psoriasis en vitamine D: Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?

    Uit een ander onderzoek, waarin het effect van hogere doses vitamine D door middel van vitaminepreparaten op het klinische verloop van psoriasis en vitiligo werd onderzocht, blijkt dat er bij de behandeling van deze ziekten met vitamine D bij alle negen psoriasispatiënten en bij 14 van de 16 vitiligo-patiënten positieve resultaten werden behaald. Er kon een herpigmentering van 25-75% worden behaald. Bovendien werd vastgesteld dat de calciumspiegel door de vitamine D - ondanks een calciumarme voeding - bij alle patiënten verbeterde. En dus kan al gewoon het innemen van vitamine D-preparaten het verloop van psoriasis en dergelijke beïnvloeden[69,70]

    Acne en vitamine D: Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?

    Bovendien werd bewezen dat vitamine D3 (cholecalciferol) belangrijk is voor het genezen van wonden, omdat het nodig is voor de productie van antimicrobiële peptiden, die besmettelijke micro-organismen afweren. Het beschermt de huid niet alleen tegen infecties, laat wonden sneller genezen en bevordert de vorming van nieuwe cellen, maar is ook van grote betekenis voor het algemene immuunsysteem. En dus beschermt vitamine D3 de beschadigde acnehuid tegen infecties en draagt het bij aan genezing[71,72]

    Samenvatting: Omdat vitamine D de werking en de opname van calcium in de darmen ondersteunt, is het onontbeerlijk voor een gezonde huid. Een therapie met hoge doses vitamine D is dus effectief en veilig bij patiënten met neurodermitis, psoriasis en vitiligo.

    Uit een wetenschappelijk onderzoek blijkt dat het aandeel gecarboxyleerde osteocalcine door het supplementeren van vitamine K2 werd verhoogd. Dat betekent dat de vitamine K2 betrokken is bij een verbetering van de botmineralisatie[43]

    Maar let op: Bij het innemen van vitamine K-antagonisten, vooral medicijnen die de bloedstolling vertragen, mag de dagelijkse inname van vitamine K2 door supplementen niet hoger zijn dan 10 µg[40]

    Treedt bij een stijgende vitamine D-spiegel een gebrek aan vitamine K op?

    Vitamine K2 en vitamine D3 zijn allebei betrokken bij de botmineralisering. Ze stimuleren het vormen en de inwerking van osteocalcine, een peptidehormoon. Het is een marker voor de botopbouw[41]

    Uit deze gemeenschappelijke taak wordt vaak de hypothese opgesteld dat bij een stijgende vitamine D-spiegel een gebrek aan vitamine K kan optreden. Daaruit wordt de conclusie getrokken dat het nodig is om extra vitamine K2 in te nemen wanneer vitamine D3 wordt opgenomen.

    Er is echter nog geen eenduidige wetenschappelijke basis waarop vitamine K2 als extra supplement wordt aanbevolen. Ook in groot opgezette onderzoeken is de invloedsfactor van vitamine K niet vastgelegd. Alleen bij hart- en vaatziekten kan vitamine K2 als een van de aspecten in de behandeling geschikt zijn[40]

    Vooraanstaande onderzoekers uit het team van prof. dr.med. Michael F. Holick van de universiteit van Boston zijn het erover eens dat er geen extra vitamine K2 nodig is bij inname van vitamine D3[40]                                                      

    Samenvatting: Omdat er niet genoeg onderzoek is gedaan kan alleen uit wetenschappelijk oogpunt geen gefundeerd gebruik van vitamine K2 voor de opname van vitamine D3 worden afgeleid. De op dit ogenblik voorhanden onderzoeken waarin de opname van vitamine D in het lichaam is onderzocht, hebben de rol van vitamine K2 niet helder kunnen krijgen.

    Vitamine D en kanker

    De benaming „kanker“ is een verzamelbegrip voor de groep kwaadaardige (maligne) tumoren. De gemeenschappelijke factor is dat ze zich onderscheiden door een ongecontroleerde groei van tumorcellen die gezond weefsel kunnen verdringen en vernietigen[44]

    Bijna 8 miljoen mensen sterven jaarlijks aan kanker.

    Dat is ongeveer 13% van alle sterfgevallen wereldwijd. De meest voorkomende soorten kanker zijn long-, maag-, darm-, lever- en borstkanker. Bij mannen komt heel vaak long-, darm- en prostaatkanker voor. Vrouwen daarentegen hebben het vaakst te kampen met borst-, long- en darmkanker. De frequentie is in dalende volgorde aangegeven. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zouden door preventie meer dan 30% van alle kankersoorten kunnen worden voorkomen[45]

    Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?

    Volgens wetenschappelijke aanwijzingen verkleint vitamine D het risico op kanker, bijvoorbeeld bij darmkanker door het reguleren van de uitbreiding en ontwikkeling van cellen. In een onderzoek uit 2004 onder meer dan 16.000 patiënten werd vastgesteld dat een verhoogde concentratie vitamine D in het bloed het optreden van een aantal soorten kanker kan verkleinen. Zo werd bijvoorbeeld door een vitamine D-waarde in het bloed van >50 ng/ml een vermindering van de nieuwe gevallen van borstkanker van meer dan 50% vastgesteld[46]Verder werd onderzoek gedaan naar soorten kanker van de dikke en endeldarm in verband met vitamine D. Hier werd een risicoverkleining van nieuwe gevallen gezien van 46%[47]

    Dit houdt in: Door een optimale vitamine D-spiegel kan het risico om borstkanker of kanker van de dikke darm en endeldarm te krijgen bijna met de helft worden verminderd!

    Vitamine D - borstkanker

    Hoger sterftecijfer bij vitamine D-gebrek

    Uit een ander onderzoek blijkt dat een vitamine D-gebrek in verband kan worden gebracht met een verhoogd sterftecijfer: Het ESTHER*-onderzoek onder bijna 9600 mannen en vrouwen heeft aangetoond dat het sterftecijfer onder de deelnemers met een lage tot zeer lage vitamine D-spiegel in vergelijking met de deelnemers met voldoende vitamine D-inname bij mannen 1,2 maal zo hoog was. Onder vrouwen steeg het risico zelfs met de helft[48]

    Vitamine D + sterftecijfers

    *ESTHER-onderzoek = epidemiologische studie naar de preventie, vroegtijdige diagnose en geoptimaliseerde therapie van chronische ziekten bij ouderen

    Referenties

    1. Vitamin D – der aktuelle D-A-CH-Referenzwert aus Sicht der Risikobewertung, http://www.bfr.bund.de/cm/343/vitamin-d-der-aktuelle-d-a-ch-referenzwert-aus-sicht-der-risikobewertung.pdf
    2. Biesalski, H.-K., Grimm, P., Nowitzki-Grimm, S.: Taschenatlas Ernährung. Georg Thieme Verlag, Stuttgart New York (2017)
    3. Kasper, H., Burghardt, W.: Ernährungsmedizin und Diätetik. Elsevier, Urban & Fischer, München (2014)
    4. Holick, M.F.: High prevalence of vitamin D inadequacy and implications for health. Mayo Clin. Proc. 81, 353–373 (2006). doi:10.4065/81.3.353
    5. Schek, A.: Ernährungslehre kompakt: Kompendium der Ernährungslehre für Studierende der Ernährungswissenschaft, Medizin und Naturwissenschaften und zur Ausbildung von Ernährungsfachkräften: mit mehr als 220 Übungsaufgaben und Original-Klausurfragen (Lösungen als Download im Internet). Umschau Zeitschriftenverlag, Sulzbach im Taunus (2013)
    6. Deutsche Gesellschaft für Ernährung e.V.: Deutsche Gesellschaft für Ernährung e.V.Vitamin D, https://www.dge.de/wissenschaft/referenzwerte/vitamin-d/
    7. Holick, M.F., Binkley, N.C., Bischoff-Ferrari, H.A., Gordon, C.M., Hanley, D.A., Heaney, R.P., Murad, M.H., Weaver, C.M.: Evaluation, Treatment, and Prevention of Vitamin D Deficiency: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J. Clin. Endocrinol. Metab. 96, 1911–1930 (2011). doi:10.1210/jc.2011-0385
    8. Nationale Verzehrsstudie II_ErgebnisberichtTeil2.pdf, https://www.bmel.de/SharedDocs/Downloads/Ernaehrung/NVS_ErgebnisberichtTeil2.pdf?__blob=publicationFile
    9. Holick, M.F.: Vitamin D Deficiency. N. Engl. J. Med. 357, 266–281 (2007). doi:10.1056/NEJMra070553
    10. Annweiler, C., Souberbielle, J.-C., Schott, A.-M., de Decker, L., Berrut, G., Beauchet, O.: [Vitamin D in the elderly: 5 points to remember]
    11. McGrath, J., Feron, F., Eyles, D., Mackay-Sim, A.: Vitamin D: the neglected neurosteroid? Trends Neurosci. 24, 570–572 (2001)
    12. Kalueff, A.V., Tuohimaa, P.: Neurosteroid hormone vitamin D and its utility in clinical nutrition. Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care. 10, 12–19 (2007). doi:10.1097/MCO.0b013e328010ca18
    13. Buell, J.S., Dawson-Hughes, B.: Vitamin D and neurocognitive dysfunction: preventing “D”ecline? Mol. Aspects Med. 29, 415–422 (2008). doi:10.1016/j.mam.2008.05.001
    14. Annweiler, C., Schott, A.-M., Berrut, G., Chauviré, V., Le Gall, D., Inzitari, M., Beauchet, O.: Vitamin D and ageing: neurological issues. Neuropsychobiology. 62, 139–150 (2010). doi:10.1159/000318570
    15. Dickens, A.P., Lang, I.A., Langa, K.M., Kos, K., Llewellyn, D.J.: Vitamin D, cognitive dysfunction and dementia in older adults. CNS Drugs. 25, 629–639 (2011). doi:10.2165/11593080-000000000-00000
    16. Annweiler, C., Allali, G., Allain, P., Bridenbaugh, S., Schott, A.-M., Kressig, R.W., Beauchet, O.: Vitamin D and cognitive performance in adults: a systematic review. Eur. J. Neurol. 16, 1083–1089 (2009). doi:10.1111/j.1468-1331.2009.02755.x
    17. Etgen, T., Sander, D., Bickel, H., Sander, K., Förstl, H.: Vitamin D deficiency, cognitive impairment and dementia: a systematic review and meta-analysis. Dement. Geriatr. Cogn. Disord. 33, 297–305 (2012). doi:10.1159/000339702
    18. Bundesinstitut für Risikobewertung: Ausgewählte Fragen und Antworten zu Vitamin D - BfR, http://www.bfr.bund.de/de/ausgewaehlte_fragen_und_antworten_zu_vitamin_d-131898.html
    19. Holick, M.F.: Deficiency of sunlight and vitamin D. BMJ. 336, 1318–1319 (2008). doi:10.1136/bmj.39581.411424.80
    20. Galesanu, C., Mocanu, V.: VITAMIN D DEFICIENCY AND THE CLINICAL CONSEQUENCES. Rev. Med. Chir. Soc. Med. Nat. Iasi. 119, 310–318 (2015)
    21. Sahota, O.: Understanding vitamin D deficiency. Age Ageing. 43, 589–591 (2014). doi:10.1093/ageing/afu104
    22. Bischoff-Ferrari, H.A.: Vitamin D. Im Alter ist die “normale” Versorgung nicht ausreichend. Rosenfluh (2010)
    23. Conzade, R., Koenig, W., Heier, M., Schneider, A., Grill, E., Peters, A., Thorand, B.: Prevalence and Predictors of Subclinical Micronutrient Deficiency in German Older Adults: Results from the Population-Based KORA-Age Study. Nutrients. 9, (2017). doi:10.3390/nu9121276
    24. Römmler, A. ed: Hormone: Leitfaden für die Anti-Aging-Sprechstunde ; [Gestagene, Orthomolekulare Medizin, Wachstumshormone, Testosteron, Melatonin, Progesteron, Östrogen, Dehydroepiandrosteron, Chronobiologie, Serotonin, Pregnenolon]
    25. Feng, X., Guo, T., Wang, Y., Kang, D., Che, X., Zhang, H., Cao, W., Wang, P.: The vitamin D status and its effects on life quality among the elderly in Jinan, China. Arch. Gerontol. Geriatr. 62, 26–29 (2016). doi:10.1016/j.archger.2015.09.002
    26. Bischoff-Ferrari, H.A., Willett, W.C., Wong, J.B., Stuck, A.E., Staehelin, H.B., Orav, E.J., Thoma, A., Kiel, D.P., Henschkowski, J.: Prevention of nonvertebral fractures with oral vitamin D and dose dependency: a meta-analysis of randomized controlled trials. Arch. Intern. Med. 169, 551–561 (2009). doi:10.1001/archinternmed.2008.600
    27. Wang, T.J., Pencina, M.J., Booth, S.L., Jacques, P.F., Ingelsson, E., Lanier, K., Benjamin, E.J., D’Agostino, R.B., Wolf, M., Vasan, R.S.: Vitamin D deficiency and risk of cardiovascular disease. Circulation. 117, 503–511 (2008). doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.107.706127
    28. Bischoff-Ferrari, H.A., Shao, A., Dawson-Hughes, B., Hathcock, J., Giovannucci, E., Willett, W.C.: Benefit-risk assessment of vitamin D supplementation. Osteoporos. Int. J. Establ. Result Coop. Eur. Found. Osteoporos. Natl. Osteoporos. Found. USA. 21, 1121–1132 (2010). doi:10.1007/s00198-009-1119-3
    29. Pfeifer, M., Begerow, B., Minne, H.W., Abrams, C., Nachtigall, D., Hansen, C.: Effects of a short-term vitamin D and calcium supplementation on body sway and secondary hyperparathyroidism in elderly women. J. Bone Miner. Res. Off. J. Am. Soc. Bone Miner. Res. 15, 1113–1118 (2000). doi:10.1359/jbmr.2000.15.6.1113
    30. Hausärzte Habenhausen, http://www.hausaerzte-habenhausen.de/index.php?option=com_content&view=article&id=110:vitamin-d-mangel-wann-bezahlt-die-krankenkasse&catid=12&Itemid=128
    31. Matsuoka, L.Y., Ide, L., Wortsman, J., MacLaughlin, J.A., Holick, M.F.: Sunscreens suppress cutaneous vitamin D3 synthesis. J. Clin. Endocrinol. Metab. 64, 1165–1168 (1987). doi:10.1210/jcem-64-6-1165
    32. Adams, J.S., Hewison, M.: Update in vitamin D. J. Clin. Endocrinol. Metab. 95, 471–478 (2010). doi:10.1210/jc.2009-1773
    33. Gröber, U.: Orthomolekulare Medizin: ein Leitfaden für Apotheker und Ärzte ; mit 75 Tabellen. Wiss. Verl.-Ges, Stuttgart (2008)
    34. Reichrath, J., Lehmann, B., Spitz, J. eds: Vitamin D: update 2012 ; von der Rachitisprophylaxe zur allgemeinen Gesundheitsvorsorge ; [Konferenz ... April 2011 in Berlin]
    35. Ross, A.C., Manson, J.E., Abrams, S.A., Aloia, J.F., Brannon, P.M., Clinton, S.K., Durazo-Arvizu, R.A., Gallagher, J.C., Gallo, R.L., Jones, G., Kovacs, C.S., Mayne, S.T., Rosen, C.J., Shapses, S.A.: The 2011 Report on Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D from the Institute of Medicine: What Clinicians Need to Know. J. Clin. Endocrinol. Metab. 96, 53–58 (2011). doi:10.1210/jc.2010-2704
    36. El-Hajj Fuleihan, G., Nabulsi, M., Tamim, H., Maalouf, J., Salamoun, M., Khalife, H., Choucair, M., Arabi, A., Vieth, R.: Effect of vitamin D replacement on musculoskeletal parameters in school children: a randomized controlled trial. J. Clin. Endocrinol. Metab. 91, 405–412 (2006). doi:10.1210/jc.2005-1436
    37. Lips, P., Hosking, D., Lippuner, K., Norquist, J.M., Wehren, L., Maalouf, G., Ragi-Eis, S., Chandler, J.: The prevalence of vitamin D inadequacy amongst women with osteoporosis: an international epidemiological investigation. J. Intern. Med. 260, 245–254 (2006). doi:10.1111/j.1365-2796.2006.01685.x
    38. Trivedi, D.P., Doll, R., Khaw, K.T.: Effect of four monthly oral vitamin D3 (cholecalciferol) supplementation on fractures and mortality in men and women living in the community: randomised double blind controlled trial. BMJ. 326, 469 (2003). doi:10.1136/bmj.326.7387.469
    39. Navia Lombán, B., Cuadrado Soto, E., Ortega, R.M.: [Intake of vitamins D and K, and their impact on health in female population]. Nutr. Hosp. 32 Suppl 1, 10–13 (2015). doi:10.3305/nh.2015.32.sup1.9471
    40. Groe_Kis_Vitamin_K_2014.pdf, http://www.mikronaehrstoff.de/pdf/Groe_Kis_Vitamin_K_2014.pdf?v=1
    41. Juanola-Falgarona, M., Salas-Salvadó, J., Martínez-González, M.Á., Corella, D., Estruch, R., Ros, E., Fitó, M., Arós, F., Gómez-Gracia, E., Fiol, M., Lapetra, J., Basora, J., Lamuela-Raventós, R.M., Serra-Majem, L., Pintó, X., Muñoz, M.Á., Ruiz-Gutiérrez, V., Fernández-Ballart, J., Bulló, M.: Dietary intake of vitamin K is inversely associated with mortality risk. J. Nutr. 144, 743–750 (2014). doi:10.3945/jn.113.187740
    42. Stevenson, M., Lloyd-Jones, M., Papaioannou, D.: Vitamin K to prevent fractures in older women: systematic review and economic evaluation. Health Technol. Assess. 13, (2009). doi:10.3310/hta13450
    43. Cockayne, S., Adamson, J., Lanham-New, S., Shearer, M.J., Gilbody, S., Torgerson, D.J.: Vitamin K and the prevention of fractures: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Arch. Intern. Med. 166, 1256–1261 (2006). doi:10.1001/archinte.166.12.1256
    44. Allgemeine Informationen über Krebs, https://www.krebsgesellschaft.de/basis-informationen-krebs-allgemeine-informationen.html
    45. Krebs und schlechte Ernährung sind miteinander verknüpft, http://www.euro.who.int/de/health-topics/noncommunicable-diseases/cancer/news/news/2011/02/cancer-linked-with-poor-nutrition
    46. Sebaaly, A., Bachour, F., Bayoud, W., Adib, G., Bedran, F., Daher, C., Maalouf, G.: THE EXTRASKELETAL ACTIONS OF VITAMIN D--MYTHS AND FACTS. J. Med. Liban. 63, 87–93 (2015)
    47. Feskanich, D., Ma, J., Fuchs, C.S., Kirkner, G.J., Hankinson, S.E., Hollis, B.W., Giovannucci, E.L.: Plasma vitamin D metabolites and risk of colorectal cancer in women. Cancer Epidemiol. Biomark. Prev. Publ. Am. Assoc. Cancer Res. Cosponsored Am. Soc. Prev. Oncol. 13, 1502–1508 (2004)
    48. Schöttker, B., Haug, U., Schomburg, L., Köhrle, J., Perna, L., Müller, H., Holleczek, B., Brenner, H.: Strong associations of 25-hydroxyvitamin D concentrations with all-cause, cardiovascular, cancer, and respiratory disease mortality in a large cohort study. Am. J. Clin. Nutr. 97, 782–793 (2013). doi:10.3945/ajcn.112.047712
    49. WHO | Depression, http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs369/en/
    50. Health-at-a-Glance-2013.pdf, https://www.oecd.org/els/health-systems/Health-at-a-Glance-2013.pdf
    51. Wilkins, C.H., Sheline, Y.I., Roe, C.M., Birge, S.J., Morris, J.C.: Vitamin D deficiency is associated with low mood and worse cognitive performance in older adults. Am. J. Geriatr. Psychiatry Off. J. Am. Assoc. Geriatr. Psychiatry. 14, 1032–1040 (2006). doi:10.1097/01.JGP.0000240986.74642.7c
    52. Armstrong, D.J., Meenagh, G.K., Bickle, I., Lee, A.S.H., Curran, E.-S., Finch, M.B.: Vitamin D deficiency is associated with anxiety and depression in fibromyalgia. Clin. Rheumatol. 26, 551–554 (2007). doi:10.1007/s10067-006-0348-5
    53. Spedding, S.: Vitamin D and depression: a systematic review and meta-analysis comparing studies with and without biological flaws. Nutrients. 6, 1501–1518 (2014). doi:10.3390/nu6041501
    54. Rasheed, H., Mahgoub, D., Hegazy, R., El-Komy, M., Abdel Hay, R., Hamid, M.A., Hamdy, E.: Serum Ferritin and Vitamin D in Female Hair Loss: Do They Play a Role? Skin Pharmacol. Physiol. 26, 101–107 (2013). doi:10.1159/000346698
    55. Demay, M.B.: The hair cycle and Vitamin D receptor. Arch. Biochem. Biophys. 523, 19–21 (2012). doi:10.1016/j.abb.2011.10.002
    56. Lavie, C.J., Milani, R.V., Mehra, M.R., Ventura, H.O.: Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids and Cardiovascular Diseases. J. Am. Coll. Cardiol. 54, 585–594 (2009). doi:10.1016/j.jacc.2009.02.084
    57. Kris-Etherton, P.M., Harris, W.S., Appel, L.J., AHA Nutrition Committee. American Heart Association: Omega-3 fatty acids and cardiovascular disease: new recommendations from the American Heart Association. Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. 23, 151–152 (2003)
    58. Marai, I., Massalha, S.: Effect of omega-3 polyunsaturated fatty acids and vitamin D on cardiovascular diseases. Isr. Med. Assoc. J. IMAJ. 16, 117–121 (2014)
    59. Manson, J.E., Bassuk, S.S., Lee, I.-M., Cook, N.R., Albert, M.A., Gordon, D., Zaharris, E., MacFadyen, J.G., Danielson, E., Lin, J., Zhang, S.M., Buring, J.E.: The VITamin D and OmegA-3 TriaL (VITAL): Rationale and design of a large randomized controlled trial of vitamin D and marine omega-3 fatty acid supplements for the primary prevention of cancer and cardiovascular disease. Contemp. Clin. Trials. 33, 159–171 (2012). doi:10.1016/j.cct.2011.09.009
    60. Amer, M., Qayyum, R.: Relation between serum 25-hydroxyvitamin D and C-reactive protein in asymptomatic adults (from the continuous National Health and Nutrition Examination Survey 2001 to 2006). Am. J. Cardiol. 109, 226–230 (2012). doi:10.1016/j.amjcard.2011.08.032
    61. Unalp, A., Dirik, E., Kurul, S.: Prevalence and clinical findings of migraine and tension-type headache in adolescents. Pediatr. Int. Off. J. Jpn. Pediatr. Soc. 49, 943–949 (2007). doi:10.1111/j.1442-200X.2007.02484.x
    62. Celikbilek, A., Gocmen, A.Y., Zararsiz, G., Tanik, N., Ak, H., Borekci, E., Delibas, N.: Serum levels of vitamin D, vitamin D-binding protein and vitamin D receptor in migraine patients from central Anatolia region. Int. J. Clin. Pract. 68, 1272–1277 (2014). doi:10.1111/ijcp.12456
    63. Yoon, M.-S., Katsarava, Z., Obermann, M., Fritsche, G., Oezyurt, M., Kaesewinkel, K., Katsarova, A., Santowski, I., Diener, H., Moebus, S.: Prevalence of primary headaches in Germany: results of the German Headache Consortium Study. J. Headache Pain. 13, 215–223 (2012). doi:10.1007/s10194-012-0425-x
    64. Vacek, J.L., Vanga, S.R., Good, M., Lai, S.M., Lakkireddy, D., Howard, P.A.: Vitamin D deficiency and supplementation and relation to cardiovascular health. Am. J. Cardiol. 109, 359–363 (2012). doi:10.1016/j.amjcard.2011.09.020
    65. Anderson, J.L., May, H.T., Horne, B.D., Bair, T.L., Hall, N.L., Carlquist, J.F., Lappé, D.L., Muhlestein, J.B., Intermountain Heart Collaborative (IHC) Study Group: Relation of vitamin D deficiency to cardiovascular risk factors, disease status, and incident events in a general healthcare population. Am. J. Cardiol. 106, 963–968 (2010). doi:10.1016/j.amjcard.2010.05.027
    66. Einfluss der T-Zell-Population, http://www.derma-forum.com/aktuell/klimek-0517/
    67. Borzutzky, A., Camargo, C.A.: Role of vitamin D in the pathogenesis and treatment of atopic dermatitis. Expert Rev. Clin. Immunol. 9, 751–760 (2013). doi:10.1586/1744666X.2013.816493
    68. Samochocki, Z., Bogaczewicz, J., Jeziorkowska, R., Sysa-Jędrzejowska, A., Glińska, O., Karczmarewicz, E., McCauliffe, D.P., Woźniacka, A.: Vitamin D effects in atopic dermatitis. J. Am. Acad. Dermatol. 69, 238–244 (2013). doi:10.1016/j.jaad.2013.03.014
    69. Finamor, D.C., Sinigaglia-Coimbra, R., Neves, L.C.M., Gutierrez, M., Silva, J.J., Torres, L.D., Surano, F., Neto, D.J., Novo, N.F., Juliano, Y., Lopes, A.C., Coimbra, C.G.: A pilot study assessing the effect of prolonged administration of high daily doses of vitamin D on the clinical course of vitiligo and psoriasis. Dermatoendocrinol. 5, 222–234 (2013). doi:10.4161/derm.24808
    70. Martin, D.L., Deluca, H.F.: Calcium transport and the role of vitamin D. Arch. Biochem. Biophys. 134, 139–148 (1969). doi:10.1016/0003-9861(69)90260-4
    71. Hormone Plays Surprise Role in Fighting Skin Infections, http://ucsdnews.ucsd.edu/pressrelease/hormone_plays_surprise_role_in_fighting_skin_infections/
    72. Maynard, M.T.-R.: Vitamin D in Acne. Calif. West. Med. 49, 127–132 (1938)
    73. Stress-Aktuelle Bevölkerungsbefragung: AusmaUrsachen und Auswirkungen von Stress in Deutschland, https://www.vdma.org/documents/105628/244511/TK_Studie%20Stress.pdf/15ff404a-1799-457f-81cc-1bd640f8f56f
    74. Waller, C., Bauersachs, J., Hoppmann, U., Höch, J., Krause, S., Szabo, F., Engler, H., Rottler, E., Herrmann-Lingen, C., Gündel, H.: Blunted Cortisol Stress Response and Depression-Induced Hypocortisolism Is Related to Inflammation in Patients With CAD. Journal of the American College of Cardiology. 67, 1124–1126 (2016). doi:10.1016/j.jacc.2015.12.031
    75. Anglin, R.E.S., Samaan, Z., Walter, S.D., McDonald, S.D.: Vitamin D deficiency and depression in adults: systematic review and meta-analysis. British Journal of Psychiatry. 202, 100–107 (2013). doi:10.1192/bjp.bp.111.106666
    76. Wilkins, C.H., Sheline, Y.I., Roe, C.M., Birge, S.J., Morris, J.C.: Vitamin D Deficiency Is Associated With Low Mood and Worse Cognitive Performance in Older Adults. The American Journal of Geriatric Psychiatry. 14, 1032–1040 (2006). doi:10.1097/01.JGP.0000240986.74642.7c
    77. Banks, S., Dinges, D.F.: Behavioral and physiological consequences of sleep restriction. J Clin Sleep Med. 3, 519–528 (2007)
    78. Hamburg, N. 27-31 20097, Tel.: 040 2396 1409, ed.kad@esserp, E.-M.: Müdes Deutschland: Schlafstörungen steigen deutlich an, https://www.dak.de/dak/bundes-themen/muedes-deutschland-schlafstoerungen-steigen-deutlich-an-1885310.html
    79. Majid, M.S., Ahmad, H.S., Bizhan, H., Mohammad Hosein, H.Z., Mohammad, A.: The effect of vitamin D supplement on the score and quality of sleep in 20–50 year-old people with sleep disorders compared with control group. Nutritional Neuroscience. 1–9 (2017). doi:10.1080/1028415X.2017.1317395
    80. Massa, J., Stone, K.L., Wei, E.K., Harrison, S.L., Barrett-Connor, E., Lane, N.E., Paudel, M., Redline, S., Ancoli-Israel, S., Orwoll, E., Schernhammer, E.: Vitamin D and actigraphic sleep outcomes in older community-dwelling men: the MrOS sleep study. Sleep. 38, 251–257 (2015). doi:10.5665/sleep.4408

     

     

    0 reacties

    • Er zijn nog geen reacties. Wees de eerste om een reactie op dit artikel!

    Laat een reactie achter

    Let op, opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd

    Inhoudsopgave

    Inhoudsopgave